Modern satrançta ender görülen bir maraton
ChessBase’te yayımlanan dikkat çekici haberde, Estonyalı usta Valery Golubenko’nun Şubat ayında Estonya Takımlar Şampiyonası’nda oynadığı olağanüstü uzunluktaki karşılaşma mercek altına alınıyor. Toplam 228 hamle süren ve 6 saat 19 dakika devam eden bu mücadele, günümüz turnuva satrancının katı zaman kontrolü ve kuralları düşünüldüğünde son derece sıra dışı bir örnek olarak öne çıkıyor. Özellikle oyunun son bölümünde ortaya çıkan vezire karşı vezir ve b piyonu temalı oyunsonu, hem teknik doğruluk hem de sabır bakımından üst düzey bir sınav niteliği taşıdı.
Golubenko’nun anlatımına göre siyahlarla daha açılışın üçüncü hamlesinden itibaren rahat bir oyun ve giderek kalıcı bir üstünlük elde edildi. Ancak satrançta üstün konum elde etmekle oyunu kazanmak arasında çoğu zaman uzun ve zahmetli bir yol bulunur. Bu partide de mesele tam olarak buydu: Siyah taraf teorik açıdan umut verici bir oyunsonuna ulaşsa da, avantajı sonuca dönüştürmek beklenenden çok daha karmaşık oldu. Golubenko, özellikle vezir ve at piyonu ile vezire karşı oluşan teknik kazanç şansına inandığını, piyonunu b6’dan b2’ye kadar dikkatle ilerlettiğini belirtiyor. Ne var ki modern FIDE kurallarındaki 75 hamle kuralı, yani taş alınmadan ve piyon sürülmeden belirli bir hamle sayısına ulaşıldığında oyunun otomatik olarak beraber sayılması, pratikte hesapları doğrudan etkileyen bir unsur haline geldi.
Bu tür oyunsonları satranç literatüründe uzun zamandır özel bir yere sahip. Vezir oyunsonları zaten doğaları gereği sonsuz şah tehditleri, uzak şah manevraları ve ince tempo hesapları içerir; buna bir de kenar piyonu ya da at piyonu eklendiğinde tablo daha da hassaslaşır. b-piyonu ya da g-piyonu ile vezir oyunsonları, çoğu zaman bir taraf için kazanç umutları sunsa da savunan tarafın doğru şah çekleri ve aktif vezir kullanımıyla uzun süre direnmesine izin verir. Haberin esas değeri de burada yatıyor: Bu yalnızca “uzun süren bir oyun” değil, aynı zamanda modern satrançta oyuncuların teori, pratik oyunsonu bilgisi ve kurallarla nasıl mücadele ettiğini gösteren öğretici bir vaka.
Haberde Golubenko’nun kişisel portresine de yer veriliyor. FIDE Antrenörü olan deneyimli oyuncu, 1993–1994 yıllarında Estonya Hızlı Satranç Şampiyonu unvanını kazanmış, ayrıca Diagonaal kulübüyle klasik, hızlı ve yıldırım tempolarda onlarca yıla yayılan takım başarıları elde etmiş bir isim. Uygulamalı matematik alanında doktora sahibi olan Golubenko’nun akademik yönü de dikkat çekici; hatta ileri matematikte sanal birim üzerine kendi tanımını geliştirdiği belirtiliyor. Bununla birlikte satranç kamuoyu onu yalnızca bir usta oyuncu olarak değil, aynı zamanda satranççı kızları Alexandra ve Valentina’nın babası olarak da tanıyor. Valentina Golubenko’nun Estonya’nın ilk Kadın Büyükustası ve ülkesi adına klasik satrançta ilk dünya şampiyonu unvanını elde eden isim olması, bu ailenin satranç tarihindeki yerini ayrıca güçlendiriyor.
Sonuç olarak bu 228 hamlelik karşılaşma, rekor tartışmalarının ötesinde, satrancın ne kadar direnç, teknik bilgi ve psikolojik dayanıklılık gerektirdiğini hatırlatıyor. Bilgisayar çağında birçok oyun açılış hazırlığında şekillense de, böylesi partiler bize satrancın hâlâ insan iradesiyle, sabırla ve oyunsonu ustalığıyla yazıldığını gösteriyor. Golubenko’nun partisi, özellikle vezir+piyon oyunsonları çalışan oyuncular için önemli dersler barındırıyor: üstünlük bazen çok erken elde edilir, ama gerçek sınav o üstünlüğü doğru yöntemle ve kuralların sınırları içinde zafere dönüştürebilmektir.