Dünya satranç elitinin unutulmaz isimlerinden biri olan büyükusta Rafael Vaganian, 75. yaşını kutluyor. 1971 yılında FIDE tarafından Tigran Petrosian'ın ardından büyükusta (GM) unvanına layık görülen ilk Ermeni satranççı olarak tarihe geçen Vaganian, hem Sovyetler Birliği hem de Ermenistan adına katıldığı takım şampiyonalarında sayısız madalya kazandı ve kariyerinin bir noktasında dünya sıralamasında dördüncülüğe kadar yükseldi.
Erivan'dan Sovyetler Birliği'nin Zirvesine
15 Ekim 1951 tarihinde o dönemki Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti Erivan'da dünyaya gelen Vaganian, satrançla beş yaşındayken tutkulu bir satranç oyuncusu olan fizikçi babası sayesinde tanıştı. Yeteneğini erken yaşlarda gösteren genç oyuncu, henüz 15 yaşındayken eski dünya şampiyonu Max Euwe'yi bir simültane gösteride mağlup etmeyi başardı. 16 yaşında Sovyetler Birliği okul şampiyonu olan Vaganian, 18 yaşında ise Groningen'de düzenlenen uluslararası gençler turnuvasında Almanya'dan Karl-Heinz Maeder ve Macaristan'dan Zoltan Ribli ile eş puanla birinciliği paylaştı. O yıllarda Vaganian, yaşıtı Anatoly Karpov ve erken yaşta hayatını kaybeden Mikhail Steinberg ile birlikte SSCB'nin en büyük satranç yeteneklerinden biri olarak kabul ediliyordu.
Doğrudan Büyükusta Unvanı ve Şampiyonluklar
Kasım 1970'te SSCB Şampiyonası'nda ilk kez boy gösteren Vaganian, kariyerinin en büyük sıçramalarından birini 1971 yılında gerçekleştirdi. Vrnjacka Banja'da düzenlenen güçlü büyükusta turnuvasını Leonid Stein, Ljubomir Ljubojevic ve Borislav Ivkov gibi usta isimlerin önünde birinci tamamladı. Bu olağanüstü başarının ardından FIDE, henüz 20 yaşındaki Vaganian'a daha önce uluslararası usta (IM) unvanına sahip olmamasına rağmen doğrudan büyükusta unvanını verdi. Bu unvanı bu şekilde doğrudan alan ilk Ermeni oyuncu olan Vaganian, takip eden on yıllar boyunca Ermenistan'ın en güçlü satranççısı konumunu korudu.
Her zaman üst düzey bir rekabete sahne olan SSCB Şampiyonalarında istikrarlı bir grafik çizen usta oyuncu; 1974'te 3-5., 1975'te 2-5. ve 1982/83'te 3-4. dereceleri paylaştıktan sonra, 1989 yılında nihayet SSCB Şampiyonu unvanını kazandı. Vaganian ayrıca kariyeri boyunca Roma 1977, São Paulo 1977, Kirovakan 1978 ve Las Palmas gibi sayısız uluslararası turnuvada birincilik kürsüsüne çıkmayı başardı.
Editör değerlendirmesi
Rafael Vaganian'ın uluslararası usta (IM) aşamasını atlayarak doğrudan büyükusta (GM) unvanı alması ve Anatoly Karpov gibi bir efsaneyle aynı dönemde SSCB'nin en büyük yeteneklerinden biri olarak görülmesi, onun satranç tarihindeki özel yerini göstermektedir. Tigran Petrosian'dan sonra bu unvanı alan ilk Ermeni olması ve onlarca yıl ülkesinin en güçlü oyuncusu kalması, Ermenistan satranç geleneğinin sürekliliği açısından büyük önem taşımaktadır.