Satranç dünyasında tarihi müzayede

Satranç literatürünün günümüze ulaşan en eski basılı eserlerinden biri kabul edilen Luis Ramírez de Lucena imzalı Repetición de Amores y Arte de Ajedrez (1497), şimdi Sotheby’s müzayede evinde alıcı bekliyor. Erken dönem satranç kültürünü belgeleyen bu eser, yalnızca bir kitap değil; oyunun Orta Çağ’dan modern satranca geçiş sürecini yansıtan eşsiz bir tarih belgesi niteliğinde. Günümüze son derece sınırlı sayıda nüshası ulaşan Lucena kitabının satışa çıkması, koleksiyonerler kadar satranç tarihçileri için de büyük önem taşıyor.

Bu özel parçanın kökeni de en az kitabın kendisi kadar dikkat çekici. 2013 yılında hayatını kaybeden Alman büyükusta Lothar Schmid, yalnızca güçlü bir satranççı ve ünlü maçların hakemi olarak değil, aynı zamanda tutkulu bir kitap koleksiyoncusu olarak da tanınıyordu. Bamberg’deki Karl May Yayınevi’nin ortaklarından biri olan Schmid, mesleği gereği kitaplarla iç içe bir yaşam sürmüş; satranca duyduğu sevgiyle birleşen bu ilgi onu dünyanın en kapsamlı satranç kütüphanelerinden birini oluşturmaya götürmüştü. Koleksiyonu öylesine büyümüştü ki, zaman zaman hangi eserin hangi baskısına sahip olduğunu takip etmekte zorlandığı bile söylenirdi. Buna karşın, en nadide parçalarının değerini çok iyi bildiği kuşkusuzdu.

Sotheby’s tarafından sunulan seçkide Lucena’nın kitabı öne çıksa da, Schmid koleksiyonundan gelen başka kıymetli satranç eserleri de bulunuyor. Bu tür kitaplar, sıradan açılış el kitaplarının çok ötesinde; satranç düşüncesinin, taşların hareket anlayışının ve analiz geleneğinin yüzyıllar içinde nasıl şekillendiğini gösteren birer kültür mirası. Bugünün oyuncuları için açılış hazırlığı, varyant ezberi ya da hızlı satrançta pratik repertuvarlar ne kadar önemliyse, bu eserler de oyunun entelektüel geçmişini anlamak açısından aynı ölçüde değer taşıyor. Özellikle Lucena gibi isimler, satranç teorisinin ilk yazılı temellerini atan figürler arasında kabul ediliyor.

Elbette bu seviyedeki parçalar geniş okur kitlesine hitap eden ekonomik alımlar değil. Ancak nadir satranç kitapları, tıpkı sanat eserleri gibi zaman içinde değer kazanabilen koleksiyon nesneleri olarak görülüyor. Bu yüzden müzayede, yalnızca estetik ya da tarihsel merakın değil, uzun vadeli koleksiyon vizyonunun da bir parçası sayılabilir. Kütüphanesinde gerçekten özel bir satranç eseri bulundurmak isteyenler için bu satış, belki de bir daha kolay kolay ele geçmeyecek bir fırsat niteliği taşıyor. Satranç tahtasında oynanan mücadeleler gelip geçse de, oyunun hafızasını taşıyan böyle eserler kalıcılıklarıyla gerçek anlamda şaheser olmayı sürdürüyor.